काठमाडौं । भेनेजुएलामा बुधबार गएको शक्तिशाली भूकम्पले ठूलो मानवीय क्षति पुर्याएको छ। यस घटनापछि सामाजिक सञ्जालमा धेरै प्रयोगकर्ताले भूकम्प आउनुभन्दा केही क्षणअघि आफ्नो एन्ड्रोइड स्मार्टफोनमा चेतावनी सूचना आएको बताएका छन्। कतिपयले भवनबाट बाहिर निस्किन सफल भएको अनुभवसमेत सार्वजनिक गरेका छन्।
यो चेतावनी कुनै व्यक्तिले पठाएको होइन, बरु गुगलले विकास गरेको एन्ड्रोइड अर्थक्वेक अलर्ट सिस्टम मार्फत आएको हो। गुगलका अनुसार विश्वभर रहेका अर्बौँ एन्ड्रोइड स्मार्टफोन नै एउटा विशाल भूकम्प पहिचान सञ्जालका रूपमा काम गर्छन्।
हरेक स्मार्टफोनमा रहेको एक्सेलरोमिटर नामक सेन्सरले जमिनको प्रारम्भिक कम्पन अर्थात् पी-वेभ पत्ता लगाउँछ। जब एउटै क्षेत्रमा रहेका धेरै फोनले एकैपटक त्यस्तो कम्पन महसुस गर्छन्, ती जानकारी तुरुन्तै गुगलको सर्भरमा पुग्छ। त्यसपछि प्रणालीले भूकम्पको स्थान र तीव्रताको अनुमान गरी क्षति बढी गराउने एस-वेभ पुग्नुअघि नै नजिकका प्रयोगकर्तालाई चेतावनी पठाउने प्रयास गर्छ।
गुगलले दुई प्रकारका चेतावनी उपलब्ध गराउँछ। सामान्य कम्पनका लागि बी अवेयर सूचना आउँछ भने ठूलो जोखिम भएको अवस्थामा टेक एक्सन अलर्ट पूर्ण स्क्रिनमा देखिन्छ। फोन साइलेन्ट मोडमा भए पनि ठूलो आवाजसहित चेतावनी बज्ने व्यवस्था गरिएको छ।
गुगलका अनुसार सन् २०२१ यता यस प्रणालीले दुई हजारभन्दा बढी सम्भावित खतरनाक भूकम्प पहिचान गर्दै करिब आठ करोड फोनमा चेतावनी पठाइसकेको छ। यद्यपि यो प्रणाली सधैं सफल भने भएको छैन। सन् २०२३ मा टर्की र सिरियाको विनाशकारी भूकम्पअघि प्रभावकारी चेतावनी दिन नसकेको भन्दै आलोचना भएको थियो। त्यसपछि कम्पनीले आफ्नो एल्गोरिदममा सुधार गरेको जनाएको छ।
उता एप्पलका आईफोनमा पनि सरकारी आपतकालीन चेतावनी प्राप्त गर्ने सुविधा भए पनि गुगलजस्तो स्मार्टफोनलाई नै भूकम्प पहिचान गर्ने सेन्सर सञ्जालका रूपमा प्रयोग गर्ने प्रणाली भने सार्वजनिक गरिएको छैन।
भेनेजुएलामा स्मार्टफोनबाट पूर्वसूचना आएको दाबी गरिएका भिडियो र पोस्टहरू अहिले सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भइरहेका छन्। यद्यपि ती सबै दाबी स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि भइसकेका छैनन्। तर एउटा कुरा स्पष्ट छ- केही सेकेन्डको अग्रिम चेतावनीले पनि ठूलो विपत्तिमा हजारौँ मानिसको ज्यान जोगाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ।
प्राकृतिक विपत्तिलाई रोक्न सकिँदैन, तर प्रविधिको सही प्रयोगले त्यसको क्षति भने कम गर्न सकिन्छ। भूकम्प पूर्वचेतावनी प्रणालीको विकास र विस्तार अब विश्वभरका देशहरूको प्राथमिकतामा पर्न थालेको छ।
