काठमाडौं । चीनमा करिब २३ करोड ७० लाख वर्ष पुरानो एउटा दुर्लभ उभयचर जीवको जीवाश्म फेला परेको छ। वैज्ञानिकहरूले ‘गेरोथोराक्स मारिटिमस’ नाम दिएका यो जीव पूर्ण रूपमा समुद्री वातावरणमा बस्ने उभयचर रहेको निष्कर्ष निकालिएको छ।
सामान्यतया भ्यागुता र सालमान्डरजस्ता उभयचर जीव जमिन तथा ताजा पानीमा बस्ने गर्छन्। तर चीनको गुइझोउ प्रान्तमा फेला परेका दुईवटा लगभग पूर्ण कंकालको अध्ययनले प्राचीन समयमा केही उभयचर नुनिलो समुद्री पानीमै अनुकूल भएर बाँच्ने गरेको नयाँ प्रमाण दिएको वैज्ञानिकहरूले बताएका छन्।
अनुसन्धान प्रतिवेदनअनुसार यो जीव लेट ट्रायसिक कालमा अस्तित्वमा थियो। जीवाश्म भेटिएको गुइझोउ क्षेत्र करोडौं वर्षअघि समुद्रमुनि रहेको मानिन्छ। करिब ७४ सेन्टिमिटर लामो गेरोथोराक्स मारिटिमसको शरीर अहिलेका अधिकांश उभयचरभन्दा निकै फरक थियो। यसको शरीर च्याप्टो र चौडा आकारको थियो भने बाहिरी भाग बाक्लो हड्डीको कवचले ढाकिएको थियो।
वैज्ञानिकहरूका अनुसार यो जीव समुद्रको पिँध नजिकै बस्ने गर्थ्यो। यसको चौडा टाउको, ठूलो मुख र साना चुच्चा दाँतले वरपरका साना समुद्री जीवलाई आहार बनाउने गरेको हुनसक्ने देखाउँछ। शरीरमा रहेको बाक्लो हड्डीको कवचले त्यस समयका ठूला समुद्री शिकारीबाट बच्न पनि सहयोग गरेको अनुमान गरिएको छ।
हाल विश्वभर आठ हजारभन्दा बढी उभयचर प्रजाति पाइए पनि कुनै पनि प्रजाति पूर्ण रूपमा समुद्री पानीमा बस्दैन। उभयचरको नरम र छिद्रयुक्त छालाका कारण नुनिलो पानीमा शरीरको पानी सन्तुलन कायम राख्न कठिन हुने गर्छ। तर गेरोथोराक्स मारिटिमसको शरीरमा रहेको बाक्लो हड्डीको आवरणले समुद्री पानीको प्रभावबाट शरीरलाई जोगाउन मद्दत गरेको अनुसन्धानकर्ताहरूको अनुमान छ।
यो जीव वास्तवमै समुद्रमै बस्थ्यो भन्ने पुष्टि गर्न वैज्ञानिकहरूले विभिन्न भू-रासायनिक परीक्षणसमेत गरेका थिए। दुवै जीवाश्म त्यतिबेलाको जमिनबाट धेरै टाढा रहेको प्राचीन समुद्री पत्रमा फेला परेका थिए। जीवाश्मका अत्यन्त संवेदनशील साना अंगहरूसमेत सुरक्षित भेटिनुले ती जीवहरू मरेपछि जमिनबाट समुद्रमा बगेर पुगेका नभई समुद्री वातावरणमै बसोबास गरिरहेको प्रमाण बलियो बनेको वैज्ञानिकहरूले बताएका छन्।
हड्डीमा भेटिएको स्ट्रोन्सियम आइसोटोपको अनुपात पनि प्राचीन ट्रायसिक कालको समुद्री पानीसँग मेल खाएको अनुसन्धानबाट देखिएको छ। वैज्ञानिकहरूका अनुसार ताजा पानीमा बस्ने यसका पुर्खाहरूले सुरुमा शिकारीबाट जोगिन विकास गरेको बाक्लो हड्डीको कवच पछि समुद्री वातावरणमा बाँच्न सहयोग गर्ने महत्वपूर्ण विशेषता बनेको हुनसक्छ।
यो खोजले उभयचर जीवहरूको विकासक्रम वैज्ञानिकहरूले पहिले अनुमान गरेभन्दा धेरै विविध र जटिल रहेको देखाएको छ। साथै, करोडौं वर्षअघि जीवहरूले कठोर र असामान्य वातावरणमा समेत आफूलाई कसरी अनुकूल बनाएका थिए भन्ने विषयमा नयाँ जानकारी प्राप्त भएको वैज्ञानिकहरूको भनाइ छ।
-1793531440.jpg)
-1793531440.jpg)
