एजेन्सी । अमेरिका र क्यानडाबीच व्यापार सम्झौता गर्ने अन्तिम प्रयास असफल भएपछि दुई देशबीचको व्यापार तनाव फेरि चर्किएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प प्रशासनले क्यानडाबाट आयात हुने करिब २० अर्ब डलर बराबरका वस्तुमा ५० प्रतिशत भन्सार लगाएपछि क्यानडाले पनि त्यसको जवाफमा समान दरमा शुल्क लगाउने घोषणा गरेको छ।
अमेरिकाले लगाएको नयाँ शुल्क शुक्रबार मध्यरातदेखि लागू भएको हो। यसअघि दुई देशबीच सहमति जुट्ने अपेक्षा गरिएको थियो। अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले समेत साताको सुरुआतमा क्यानडासँग सम्झौता भएको बताएका थिए। तर वार्ताको अन्तिम चरणमा दुवै पक्षबीचका सर्तमा सहमति जुट्न नसकेपछि सम्झौता टुंगोमा पुग्न सकेन।
क्यानडाका प्रधानमन्त्री मार्क कार्नीले वार्ता स्थगित गर्दै आफ्ना वार्ताकारलाई ओटावा फर्किन निर्देशन दिएका छन्। उनले अमेरिकी प्रस्तावमा अन्तिम समयमा गरिएको परिवर्तनलाई ‘अन्यायपूर्ण र आर्थिक रूपमा अव्यावहारिक’ भएको बताएका छन्।
अमेरिकी शुल्कको जवाफमा क्यानडाले पनि ‘डलर बराबर डलर’का आधारमा प्रतिशुल्क लगाउने कार्नीले घोषणा गरेका छन्। उनले क्यानडाका श्रमिक र व्यवसायको संरक्षणलाई प्राथमिकता दिइने बताएका छन्। क्यानडा सरकारले पछिल्लो १८ महिनामा श्रमिक तथा व्यवसायलाई करिब २५ अर्ब डलर बराबरको सहयोग उपलब्ध गराइसकेको जनाएको छ।
स्टिल, आल्मुनियम र गाडीमा शुल्क घटाउने प्रस्ताव
व्यापार वार्ताका क्रममा अमेरिकाले क्यानडाबाट आयात हुने स्टिल, आल्मुनियम र गाडीमा लाग्दै आएको शुल्क घटाउने प्रस्ताव गरेको थियो। हाल स्टिल र आल्मुनियममा ५० प्रतिशत शुल्क रहेकोमा त्यसलाई आधा घटाउने विषयमा छलफल भएको थियो।
त्यस्तै, क्यानडाबाट आयात हुने गाडीमा हाल २५ प्रतिशत शुल्क छ। संयुक्त रूपमा उत्पादित हाइब्रिड गाडीमा अमेरिकी पार्टपुर्जाको मूल्यलाई शुल्क गणनामा समायोजन गर्ने विषयमा समेत छलफल भएको थियो। उक्त शुल्कलाई १५ प्रतिशतमा झार्ने प्रस्ताव पनि अघि सारिएको थियो।
तर अमेरिकी किसानका लागि महत्वपूर्ण मानिएको डेरी उत्पादनको बजार पहुँचमा भने विवाद कायमै रह्यो। क्यानडाले अमेरिकी डेरी उत्पादनको आयातमा कोटा तोक्दै आएको छ। कोटाभन्दा बढी आयात गर्दा उच्च शुल्क लाग्ने भएकाले अमेरिकी डेरी उत्पादकको क्यानाडाली बजारमा पहुँच सीमित हुँदै आएको छ।
तत्काल ठूलो प्रभाव नपरे पनि व्यापार युद्धको चिन्ता
हाल लागू गरिएको ५० प्रतिशत शुल्क क्यानडाबाट अमेरिकातर्फ आउने करिब २० अर्ब डलरका वस्तुमा केन्द्रित छ। यो गत वर्ष क्यानडाबाट अमेरिकाले आयात गरेको कुल वस्तुको मूल्यको करिब ५ प्रतिशत मात्र भएकाले तत्काल अमेरिकी उपभोक्तामा ठूलो प्रभाव नपर्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।
तर विज्ञहरूले शुल्कको तत्कालीन प्रभावभन्दा अमेरिका-क्यानडा व्यापार युद्ध पुनः चर्किनुलाई बढी चिन्ताको विषय मानेका छन्। ट्रम्प दोस्रोपटक अमेरिकी राष्ट्रपति बनेपछि दुई देशबीचको व्यापारिक सम्बन्ध लगातार तनावपूर्ण बन्दै आएको छ।
ट्रम्प प्रशासनले यसअघि क्यानडाको अटोमोबाइल, स्टिल र आल्मुनियम उद्योगमा शुल्क लगाएको थियो। त्यसको जवाफमा क्यानडाले पनि अमेरिकी वस्तुमा प्रतिशोधात्मक शुल्क लगाएको थियो।
सन् १९३० को दशकको कानुन प्रयोग गर्दै ट्रम्प प्रशासन
ट्रम्प प्रशासनले नयाँ शुल्क लगाउन सन् १९३० को दशकमा बनेको सेक्सन ३३८ सम्बन्धी कानुनी प्रावधान प्रयोग गरिरहेको छ। उक्त कानुनले अमेरिकी व्यापारविरुद्ध भेदभाव भएको ठहरिएमा विदेशी वस्तुमा उच्च शुल्क लगाउन सक्ने व्यवस्था गरेको छ।
यस कानुनअन्तर्गत लगाइने शुल्कविरुद्ध कानुनी चुनौती आउन सक्ने सम्भावना रहेको छ। तर अदालतले रोक नलगाएमा ट्रम्प प्रशासनलाई क्यानडामात्र नभई अन्य व्यापारिक साझेदारमाथि समेत उच्च शुल्क लगाउने अधिकारका लागि नयाँ नजिर बन्न सक्ने देखिन्छ।
हाल पहिलो चरणमा क्यानडाबाट आयात हुने करिब ५०० प्रकारका वस्तु शुल्कको दायरामा परेका छन्। यद्यपि, अमेरिकाले क्यानडाबाट ठूलो मात्रामा आयात गर्ने ऊर्जा, महत्वपूर्ण खनिज र माछालगायत केही प्रमुख वस्तुमा तत्काल शुल्क लगाएको छैन।
तर दुई देशबीचको तनाव थप बढ्दै गएमा यी वस्तुसमेत भविष्यमा शुल्कको दायरामा पर्न सक्ने सम्भावना रहेको छ। व्यापारिक रूपमा घनिष्ठ सम्बन्ध रहेका अमेरिका र क्यानडाबीच बढ्दो शुल्क युद्धले आगामी दिनमा उत्तर अमेरिकी अर्थतन्त्रमा समेत दबाब बढाउन सक्ने देखिएको छ।