एजेन्सी । मध्यपूर्वमा इरान र अमेरिकाबीच बढ्दो सैन्य तनावका बीच ७७ वर्ष पुरानो सुरक्षा गठबन्धन नाटोको उच्चस्तरीय शिखर सम्मेलन टर्कीको अङ्कारामा सुरु भएको छ। सम्मेलनमा विश्व सुरक्षा, रक्षा खर्च, युक्रेन युद्ध र मध्यपूर्वको संकट मुख्य एजेन्डाका रूपमा अघि सारिएका छन्। विशेषगरी इरानविरुद्ध अमेरिकी सैन्य कारबाहीपछि उत्पन्न क्षेत्रीय अस्थिरताले यसपटकको सम्मेलनलाई अझ संवेदनशील बनाएको छ।
शिखर सम्मेलनमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प, नाटो महासचिव मार्क रुट तथा सदस्य राष्ट्रका शीर्ष नेताहरू सहभागी छन्। सम्मेलनअघि महासचिव रुटले अमेरिकाको नाटोप्रतिको प्रतिबद्धता अझै बलियो रहेको स्पष्ट पार्दै युरोपेली सदस्य राष्ट्र र क्यानाडाले पनि आफ्नो रक्षा खर्च उल्लेखनीय रूपमा बढाउनुपर्ने आवश्यकता औंल्याए। उनका अनुसार वर्तमान अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा चुनौतीलाई सामना गर्न सबै सदस्य राष्ट्रले साझा जिम्मेवारी निर्वाह गर्नुपर्ने अवस्था आएको छ।
सम्मेलन सुरु हुनुअघि नै अमेरिकी सेनाले हर्मुज जलघाँटी क्षेत्रमा जहाजमाथिको आक्रमणपछि इरानविरुद्ध व्यापक सैन्य कारबाही गरेको घटनाले मध्यपूर्वको तनावलाई नयाँ उचाइमा पुर्याएको छ। यही कारण सम्मेलनमा मध्यपूर्वको सुरक्षा अवस्था प्रमुख छलफलको विषय बनेको छ।
टर्की पुगेपछि राष्ट्रपति ट्रम्पले राष्ट्रपति रेसेप तैयप एर्दोगनसँगको सम्बन्धको प्रशंसा गरे। तर उनले नाटोका केही सहयोगी राष्ट्रले इरान संकटका बेला अमेरिकालाई पर्याप्त साथ नदिएको भन्दै असन्तुष्टि पनि व्यक्त गरे। ट्रम्पले लामो समयदेखि सदस्य राष्ट्रलाई रक्षा खर्च बढाउन दबाब दिँदै आएका छन्, र यसपटक पनि त्यही विषय सम्मेलनको केन्द्रमा रहेको छ।
नाटोले सार्वजनिक गरेको पछिल्लो तथ्यांकअनुसार सन् २०२६ मा युरोपेली सदस्य राष्ट्रहरूको रक्षा खर्च ११ प्रतिशतले बढेर ६३४ अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको ५७१ अर्ब डलरको तुलनामा उल्लेखनीय वृद्धि हो। ट्रम्पसँगको मतभेद कम गर्न सदस्य राष्ट्रहरूले अर्बौं डलर बराबरका नयाँ हतियार खरिद सम्झौतासमेत सार्वजनिक गरेका छन्। महासचिव रुटले यसलाई सदस्य राष्ट्रहरूले आफ्नो सुरक्षा दायित्वप्रति देखाएको गम्भीर प्रतिबद्धताको संकेतका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।
युक्रेन युद्ध पनि सम्मेलनको अर्को महत्त्वपूर्ण विषय बनेको छ। राष्ट्रपति ट्रम्पले युद्धरत दुवै पक्ष वार्तामार्फत समाधान खोज्न इच्छुक रहेको दाबी गर्दै युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीसँग भेट गर्ने र त्यसपछि रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँग पुनः संवाद गर्ने योजना रहेको बताएका छन्। युरोपेली राष्ट्र र क्यानाडाले सन् २०२६ र २०२७ मा युक्रेनलाई वार्षिक ७० अर्ब युरो बराबरको सैन्य सहायता उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धता पनि दोहोर्याएका छन्।
सम्मेलनको अर्को महत्त्वपूर्ण पाटो अमेरिकाको टर्कीसँगको रक्षा सम्बन्ध पनि बनेको छ। ट्रम्पले अङ्कारामाथि लगाइएका केही अमेरिकी प्रतिबन्ध हटाउने तथा एफ–३५ लडाकू विमान बिक्रीको सम्भावनाबारे सकारात्मक संकेत दिएका छन्। सन् २०१९ मा रूसबाट एस–४०० रक्षा प्रणाली खरिद गरेपछि टर्की एफ–३५ कार्यक्रममा सहभागी हुनबाट रोकिएको थियो। राष्ट्रपति एर्दोगनले दुई देशबीचको रक्षा विवाद समाधानतर्फ अघि बढ्ने विश्वास व्यक्त गरेका छन्।
यसैबीच ट्रम्पले ग्रिनल्यान्ड अमेरिकाको नियन्त्रणमा हुनुपर्ने आफ्नो पुरानो धारणा पुनः दोहोर्याएका छन्। त्यसको जवाफमा डेनमार्ककी प्रधानमन्त्री मेट्टे फ्रेडरिक्सनले ग्रिनल्यान्ड कुनै पनि अवस्थामा बिक्रीका लागि नभएको स्पष्ट पारेकी छन्।
मध्यपूर्वमा बढ्दो अस्थिरता, युक्रेन युद्धको दीर्घकालीन असर, रक्षा बजेट विस्तार र विश्व शक्तिहरूबीचको रणनीतिक प्रतिस्पर्धाका बीच सुरु भएको यस नाटो शिखर सम्मेलनबाट आगामी सुरक्षा नीतिमा महत्त्वपूर्ण निर्णयहरू आउने अपेक्षा गरिएको छ।
-1783485221.jpg)
-purbadhar-bikas_OADnJGgqAk-1783485040.jpg)
-1783485221.jpg)
-purbadhar-bikas_OADnJGgqAk-1783485040.jpg)
